Anifail tua maint cath fach yw’r carlwm (corff 22cm – 32cm + cynffon 22cm – 26cm) yn perthyn i deulu’r Mustelidae sydd hefyd yn cynnwys y wenci, y ffwlbart, y ffured, y dyfrgi a’r mochyn daear. Mae’n hawdd ei adnabod, yn arbennig oherwydd blaen du ei gynffon sydd byth yn newid lliw. Brown golau yw ei liw yn yr haf, ond yn y gaeaf mae’n troi’n wyn – yr unig anifail yng Nghymru sy’n gwneud hyn. Mae’n anifail rheibus sydd, diolch i’w gorff llyfn hirfain, yn hynod o lwyddiannus am hela cwningod yn eu tyllau.

Dyma un cwestiwn diddorol sy’n codi: pam gwisgo cuddliw fel hyn yn y gaeaf? Yn yr Alban a’r Iwerddon mae’r ysgyfarnog fynydd hefyd yn troi’n wyn ac mae’n hawdd esbonio pam – mae llawer o greaduriaid rheibus yn bwyta ysgyfarnogod, ac mae gwenwisg aeaf yn eu hamddiffyn. Ond, ai dyma’r unig reswm wrth ystyried y carlwm? Heliwr ydy hwn yn bennaf ac nid ysglyfaeth, felly a ydy’r cuddliw yn ei helpu i hela’n anweledig yn y gaeaf?

Pa bryd a pha le mae’r carlwm yn troi yn wyn? Ydy’r rhai sydd yn troi’n wyn bob amser yn troi yn hollol wyn neu a oes rhai yn aros hanner ffordd rhwng brown a gwyn?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Dros y blynyddoedd bûm yn derbyn cofnodion cyfeillion a chydnabod am garlymod yn eu gwisg wen aeafol. Mae’r tabl yn dangos y canlyniadau.

Pam cofnodi carlymod gwyn felly?

Dyma rai o’r cwestiynau y gallwn eu hateb o dderbyn digon o gofnodion:

Gallwn hefyd geisio ateb y cwestiwn ai cyflwr dros dro ydy’r “hanner brown a gwyn” fel rhan o’r broses o newid rhwng gwyn a brown (ar sail cofnodion “hanner ffordd” ym mis Hydref neu Fawrth), neu ai dyma weithiau y cyflwr cyflawn (ar sail cofnodion “hanner ffordd” ym mis Ionawr.)

I raddau bychan iawn yn unig y mae’r tabl uchod yn ateb y cwestiynau pwysig. Mae’n amlwg fod cofnodi carlymod sydd heb newid lliw yn y gaeaf yr un mor bwysig â’r rhai mewn gwenwisg. Fodd bynnag, o astudio’r crynodeb o’r tabl ar ffurf graff yn dangos anifeiliaid y ddau liw ar wahanol lefelau uwchlaw’r môr, mae’n ymddangos fod carlymod gwyn ychydig yn fwy tebygol o gael eu gweld yn y gaeaf ar dir uchel. Ar y llaw arall, mae tuedd gref i rai brown gael eu gweld ar dir isel, ond rhaid derbyn fod rhai brown yn llai tebygol o gael eu cofnodi gan mai dyna’r ffurf arferol.

I ateb y cwestiynau yn iawn mae’n rhaid cofnodi llawer mwy o garlymod yn y gaeaf, y rhai gwyn, a’r brown a’r rhai canolig.