Nid oes gwell cynefin ar gyfer gwaith maes difyr na choedwig gollddail. Ceir posibiliadau di-rif o safbwynt gwyddoniaeth, ecoleg a daearyddiaeth, ac ni ddylid anghofio’r gwaith a ellir ei wneud ym meysydd eraill y cwricwlwm e.e. celf, mathemateg, iaith a thechnoleg. Dyma ambell syniad ar gyfer ychydig o waith ymchwiliol ac ymarferol ar y gwybedog brith – ac mae’n siwr y cewch eich synnu wrth i chi sylweddoli cymaint y gallwch ei gyflawni trwy ddilyn hynt a helynt un aderyn bach!

ADERYN Y GOEDWIG – Y GWYBEDOG BRITH

Efallai mai’r adeg mwya diddorol yn y goedwig yw’r gwanwyn. Wrth i hyd y dyddiau ymestyn, fe welwn gyffro mawr ym myd natur. Bydd y brigau’n blaguro a bydd y briallu a chlychau’r gog yn gorchuddio llawr y goedwig yn un carped lliwgar. Ac wrth gwrs, bob blwyddyn bydd yr adar a dreuliodd fisoedd oer ein gaeaf ni yn Ne Ewrop a’r Affrig yn dyfod yn ôl – adar adnabyddus iawn fel y gog ei hun a’r wennol – arwydd pendant bod y gwanwyn wedi cyrraedd. Bydd yr adar i gyd yn brysur yn adeiladu nythod, wedyn yn eistedd yn amyneddgar i ddeor yr wyau ac yna’n llafurio o fore gwyn tan nos i gasglu bwyd i’r cywion barus. Un arall o’r adar hyn sy’n treulio’r gwanwyn a’r haf yn nythu yng nghoedwigoedd Cymru yw’r gwybedog brith.

Ffeithiau am y gwybedog brith Ymwelydd haf Maint: 13cm Nodweddion: Ceiliog – bron wen, cefn du, stribed gwyn ar yr adain. Iâr – brown a gwyn, di-sylw Cynefin: Coedwigoedd conwydd a llydanddail Nythu: Mis Mai, nyth o ddail crin a gweiriau mewn twll coeden, 5-8 o wyau glas golau, cywion yn treulio tua pythefnos yn y nyth Galwad: Cân fer a theloraidd, galwad – tic a whit Bwyd: Pryfed, chwilod a glöynnod yn yr awyr, lindys a phryfed genwair o’r llawr

I ble mae’r adar mudol yn mynd yn yr hydref?

Llun: R.J.C. Blewitt RSPB

Rydyn ni’n gwybod fod gwenoliaid yn gadael Prydain i dreulio’r gaeaf yn Ne Affrica tra mae gwyddau o’r Gogledd yn symud i lawr i Brydain i fwynhau tywydd sy’n fwyn iawn yn y gaeaf o’i gymharu â’r Arctig.

Beth am y gwybedog brith?

CARTREF NEWYDD I’R GWYBEDOG
Mewn tyllau mewn coeden mae’r gwybedog brith yn nythu, ond mae’n barod iawn i fagu mewn blychau nythu. Os oes coedwig dderw wrth ymyl yr ysgol, beth am osod blychau nythu er mwyn denu’r gwybedog brith?

AROLWG O ADAR MEWN BLYCHAU A NIFER Y CYWION

Y mae’r tabl ar y dde yn dangos canlyniadau arolwg a wnaethpwyd gan yr RSPB yng ngwarchodfa Gwenffrwd. Ar sail y tabl, atebwch y cwestiynau sydd wrth ei ochr.

Y DDERWEN – HOFF GOEDEN Y GWYBEDOG Er bod y gwybedog brith i’w weld mewn coedwigoedd conwydd a llydanddail, dangosodd ymchwil manwl mai coed derw yw hoff gynefin yr aderyn. Dyma lle maent yn chwilio amlaf am fwyd ac yn y coedwigoedd derw maent yn nythu yn fwyaf llwyddiannus. Pam hynny?

YMCHWILIAD 1 - BWYD Y GWYBEDOG BRITH

YMCHWILIAD 2 – CADWYNI BWYD

Yn ôl yn yr ystafell ddosbarth, chwiliwch mewn llyfrau neu ar y we am wybodaeth am yr hyn y mae anifeiliaid bychan y goedwig yn ei fwyta. Beth sy’n eu bwyta hwythau?
Ceisiwch greu cadwyni bwyd er mwyn dangos sut mae holl drigolion y goedwig yn dibynnu ar y coed ac ar ei gilydd.

Cadwyn fwyd yn y goedwig

Dail	Pryfed	Aderyn

Gwaith celf y gadwyn
Gwnewch fodelau neu luniau ar garbwrdd o greaduriaid y coed derw, trefnwch hwy mewn cadwyni bwyd, cysylltwch hwy â chortyn tenau neu edafedd a gosodwch hwy i hongian o’r nenfwd fel symudyn (mobeil.)