PETHAU PIGOG MOROL - Prosiect Delyth Jones a Dewi Thomas pan ar brofiad gwaith gyda Nerys Lloyd Mullally, Cynghorwr Addysg Cyngor Cefn Gwlad Cymru yn 2002. Syniad y rhan fwyaf o bobl o wyliau haf perffaith ydy ymweld â’r traeth, gyda thywod aur, môr tawel a haul cynnes, braf. Lle peryglus? Wel, na, meddech chi, dim ond ymddwyn yn gall a chadw at reolau amlwg fel peidio â dringo clogwyni neu nofio’n rhy bell. Llun trwy garedigrwydd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru
Ie’n wir – man delfrydol i fynd i fwynhau – lle diogel dros ben. Hm … ydych chi’n siŵr? Diogel ddywedoch chi? Darllenwch ymlaen … a byddwch yn barod i ailfeddwl!
DIAWL DAN DRAED
Mae’r diawl dan draed (môr-wiber fach / pysgodyn bwyell) yn fach - tua 18 cm o hyd ac mae’n wenwynig. Gellir dod o hyd i’r pysgodyn yn ystod misoedd yr haf ar hyd arfordir Prydain. Derbyniodd yr NPIS (canolfan Caerdydd) un ar ddeg o alwadau ffôn yn ystod Mehefin, Awst a Medi 2000. Mae gwenwyn diawl dan draed yn dod o chwarennau wedi eu lleoli ar waelod pigynnau dorsal a genau tagellau. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn cael eu pigo trwy sefyll yn ddamweiniol ar y pysgodyn sydd yn cuddio mewn twll dan wyneb y tywod mewn dŵr bas. Symptomau Bydd y boen yn taro ar unwaith, yn llosgi a churo heb baid gan symud i fyny’r aelod o’r corff sydd wedi ei effeithio. Mae’r boen mor ddifrifol nes y gall achosi i’r person lewygu. Mae lleoliad y pigiad yn colli ei liw ar y dechrau ac yna yn cochi. Gall y chwydd fod yn estyn yn eang a pharhau am ddeuddydd (48 awr), hwyrach gyda chur pen, crynu, teimlo yn chwil, chwysu, diffyg anadl, taflu i fyny a chrychguriad y galon. Triniaeth Mae gwenwyn diawl dan draedyn cael ei ddinistrio gan wres, felly rhowch y rhan o’r corff sydd wedi ei bigo mewn dŵr mor boeth ag y gallwch ei ddioddef am chwarter awr. PEIDIWCH â rhoi pethau oer ar y pigiad.
CHWISGEN FÔR
Y Chwisgen Fôr. Dim ond un math o sglefren/slefren fôr ym Mhrydain sydd yn medru rhoi colyn gwenwynig, sef y chwisgen fôr. Lliw glas gydag ochrau pinc sydd i’r chwisgen fôr - hawdd yw ei adnabod felly. Ers 1997 mae’r NPIS (canolfan Caerdydd) wedi derbyn tair ar ddeg o alwadau ffôn yn ymwneud â brathiad gan chwisgen fôr. Symptomau Mae brathiad gan y chwisgen fôr yn medru achosi poen yn y cyhyrau, poen bol, cyfogi a thrafferth anadlu. Mae rhai unigolion wedi marw hyd yn oed ond mae hyn yn anarferol iawn. TriniaethDylid tynnu’r teimlydd a achosodd y colyn i ffwrdd gan ddefnyddio tâp ar eich dwylo gan bod y teimlydd yn dal yn medru achosi brathiad oriau ar ôl cael ei dynnu o’r dŵr. Mae’n bwysig bod y dolur yn cael ei olchi gan ddefnyddio dŵr môr naturiol ac nid dŵr ffres. Dylid rhoi finegr ar y rhan o’r corff sydd wedi dioddef am o leiaf 30 munud. Gallai anaesthetig leihau’r boen hefyd. Am fwy o wybodaeth cysylltwch â chanolfan Caerdydd ar 08706006266.
|
Lladin: Trachinus vipera]
