Mae nifer o blant ac oedolion yng Nghymru yn dioddef o anhwylder clefyd y paill
(clwy’r gwair) - hayfever yn Saesneg.) Yn anffodus, yr ifanc sydd yn dioddef fwyaf ac fel arfer bydd hyn yn cychwyn rhywbryd rhwng 13 ac 20 oed. Beth sydd yn achosi clefyd y paill? Ymateb gan y corff yw, sef alergedd yn erbyn paill. Bydd hyn yn digwydd ar adegau arbennig o’r flwyddyn. Y rhannau o’r corff sydd yn cael eu heffeithio yw’r trwyn a’r llygaid sydd yn dyfrio a chosi a theimlo’n anghyfforddus dros ben. Gall achosi cur pen (pen tost), dolur gwddw a llawer o disian!

Beth yw paill?
Rhannau gwrywaidd planhigion ydynt. Mae’r gronynnau paill o wahanol faint a siâp a rhai ohonynt yn ddel iawn. O fewn brigerau’r blodyn y bydd y paill yn cael ei gynhyrchu. Gwaith y paill yw cludo genynnau o un planhigyn i’r llall.

Gweithgaredd 1 – “Am Siâp”
Edrychwch ar ronynnau o baill gwahanol dan feicroscôp da. Dyma’r olygfa a gaech dan feicroscôp da iawn.

Y mae gwahanol blanhigion yn achosi clefyd y paill ar wahanol adegau o’r flwyddyn. Yn y gwanwyn, paill coed sydd yn achosi gofid. Ar ddechrau haf, o o fis Mai hyd at ddechrau Gorffennaf, bydd paill gwair yn cael ei gynnyrchu. Yn ystod tymor yr hydref paill amrywiaeth o chwyn a sborau ffwng sydd yn achosi’r helynt.

Ydych chi wedi sylwi bod clefyd y paill yn cychwyn yn gynt yn y flwyddyn pan y cawn aeaf mwyn? Mae’r amrywiaeth hwn yn digwydd o gymharu de a gogledd y wlad. Y tywydd gwaethaf i’r rhai sydd yn dioddef o glefyd y paill yw’r amser gorau i blanhigion gynhyrchu paill, sef tywydd poeth gydag awel ysgafn i’w wasgaru. Nid yw’r blodau’n agor ar ddyddiau cymylog a gwlyb, a bydd glaw yn golchi paill o’r awyrgylch. I leihau’r dioddef, gwell yw chwarae allan ar ddyddiau oeraidd neu gymylog wedi iddi orffen bwrw glaw a chofio mai’n gynnar yn y bore y bydd y paill yn cael ei wasgaru o’r blodyn i’r awyr.

Yn y blynyddoedd diweddar, mae nifer o wledydd Ewrop wedi bod yn cynnal Canolfan Asesu Paill. Yma, byddant yn ddyddiol yn mesur y nifer o ronynnau paill sydd yn bresennol mewn metr giwbig o awyr. Yn ystod tymor cynhyrchu’r paill bydd y niferoedd hyn yn cael eu cyhoeddi a’u trosglwyddo i fap o’r wlad fel cymorth i ddioddefwyr. Gellir cael gwybodaeth debyg ar linell ffôn arbennig (0800 556677), papurau dyddiol a rhaglenni newyddion a thywydd y teledu a’r radio.

CALENDR PAILL PRYDAIN

Bu effaith flynyddol clefyd y paill ac ymateb cryf y corff i baill y rhonwellt (Timothy grass – Phleum pratense) yn ffactor bwysig ym mywyd fy nhad a’i benderfyniad i adael ffermio amser llawn. Roedd ei lygaid yn dyfrio bob haf neu phan yn bwydo anifeiliaid gyda byrnau gwair.

Gweithgaredd 2 – Pa baill a phryd?

Ewch ati i wneud gwaith ymchwil yn eich hysgol i ddarganfod pa ganran o blant, athrawon a rhieni sydd yn dioddef o glefyd y paill. A ydynt i gyd yn dioddef ar yr un amser o’r flwyddyn? Sut y gellid helpu’r plant sydd yn dioddef yn ymarferol, yn enwedig adeg arholiadau haf yr ysgol?

Fel arfer, os yw mynegrif y paill yn cyrraedd mwy na 50, gellir disgwyl y bydd llawer o bobl yn dioddef. Yn yr haf, bydd rhifau dros 200 yn cael eu mesur yn aml. Tri math o wair sydd yn achosi dioddef yw rhygwellt lluosflwydd (Perennial Ryegrass – Lolium perenne), y rhonwellt (Timothy grass – Phleum pratense) a’r gweunwellt llyfn (Smooth meadowgrass – Poa pratensis). Tybed faint sydd o amgylch eich hysgol ac ar y cae chwarae? Hefyd, mae’r danadl poethion yn blanhigion cyffredin sydd yn achosi llawer o ofid am eu bod yn gwasgaru llawer iawn o baill. Gobeithio nad ydych chi’n dioddef yn ddrwg gan glefyd y paill fel 3 miliwn neu fwy o bobl ym Mhrydain ac yn gorfod cymryd meddyginiaeth gwrth-histamin, yn enwedig trwy gydol arholiadau’r haf. O leiaf, fe wyddoch mai’r pellenni bach cywrain yna sydd yn achosi’r holl drafferth i’ch trwyn a’ch llygaid – egin y genhedlaeth nesaf o blanhigion.

Gweithgaredd 3 – Ymchwilio paill ar y we

Gwybodaeth i athrawon neu ddioddefwyr: